(Falando a respeito de pessoas) (Falando a respeito de pessoas)
Texto em ingles: Kunle came back the next day and found Tunji.
Texto em português: Kunle voltou no dia seguinte e encontra Tunji
Kúnlé (K) / Túnjí (T):
K: Túnjí, báwo ni nǹkan?
T: Dáadáa ni. Jọ̀wọ́ má bínú.
K: Níbo l´o lọ lálẹ́ àná. Mo wá sí ilé ẹ lẹ́ẹ̀mejì lálẹ́ àná.
T: Mo gbọ́ bẹ́ẹ̀. Mo lọ rí ọmọ kíláàsì mi kan ni.
K: Ki l´orúkọ ẹ̀? T: Kimberly. K: Ọmọ ìlú ibo ni?
T: Ọmọ ìlú Amẹ́ríkà ni, ṣùgbọ́n ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní yunifásítì ti Ìbàdàn nísisìyí. Àwọn ẹbi ẹ̀ ń gbé ní New York.
K: Ṣé a lè jìjọ lọ kí i lọ́la?
T: Bóyá.
Tradução
K – Túnjí, como vão as coisas?
T – Bem. Por favor, não me aborreça.
K – Aonde você foi ontem à noite? Eu estive em sua casa duas vezes ontem à noite.
T – Eu ouvi isso. Eu fui ver minha colega de classe.
K – Qual é o nome dela? T – Kimberly.
K – Qual é a nacionalidade dela?
T – Ela é cidadã norte americana, mas ela tornou-se aluna da universidade de Ibadan agora. Seus familiares moram em New York.
K – Será que podemos ir juntos visitá-la amanhã?
T – Talvez.
Kini orúkọ mi? / Qual é o meu nome?
Kini orúkọ rẹ? / Qual é o seu nome?
Kini orúkọ rẹ̀̀ / Qual é o nome dele/dela?
Kini orúkọ wa? / Qual é o nosso nome?
Kini orúkọ yín? / Qual é o nome de vocês?
Kini orúkọ wọn? / Qual é o nome deles?
Nomes Africanos yorubá
Abàmi = extraordinário, famoso, notável. (m)
Abayọ̀mi = Nascido para trazer alegria. (m)
Abimbolà = Nascido rico. (m)
Abiodún = Nascido em tempo de festa. (m)
Adebayọ̀ = Veio um tempo de alegria. (m)
Àdùkẹ́ = aquela que é amada. (f)
Àdùnní = Aquela que é agradável e doce. (f)
Afolabi – Nascido com fama. (m)
Akinshegun = O valor conquista. (m)
Akinsheye = O valor age honradamente. (m)
Akinyele = A valentia beneficia esta casa. (m)
Akintunde = O esperado voltou. (m)
Ayọ̀delé = A alegria chega a esta casa. (f )
Ayọ̀femi = A alegria gosta de mim. (f)
Babafemi = Meu pai me ama. (m)
Babatunde = O pai voltou novamente. Representa o retorno de tudo aquilo que um antepassado masculino próximo significa para a família (fortuna, honra, alegria, segurança, harmonia). (m)
Bandele = Nascido longe de casa. (m)
Bamidelé = esperança. (f)
Funmilayọ̀ = Dê-me felicidade. (f)
Iyafemi = A mãe me ama. (f)
Iyatunde = A mãe voltou. Representa o retorno de tudo aquilo que um antepassado feminino próximo significa para a família (fortuna, honra, alegria, segurança, harmonia). (f)
Kayọ̀dé = Ele trouxe alegria. (M)
Obatayie = Rei do mundo. (m)
Obawolé = O rei entra na casa. (m)
Olanyian = As honras cercam-me. (m)
Olubayọ̀ = A mais alta alegria (m)
Ominilé = Água na casa. Representa as energias das águas em uma casa. A água torna possível a vida. (f)
Òmìnira = Liberdade, independência. (f ou m)
Mestre em Educação, Pós-graduado lato sensu em Direito, Licenciado em Filosofia, Bacharel em Direito.
quarta-feira, 2 de maio de 2012
quarta-feira, 18 de abril de 2012
Nṣe ibéèrè nlò ọ̀rọ̀ ìṣe “ni”: fazendo perguntas utilizando o verbo "ser ou estar"
Fazendo perguntas utilizando o verbo “ser ou estar”.
(Nṣe ibéèrè nlò ọ̀rọ̀ ìṣe “ni”)
1) Qual é o seu nome?
(Kini orúkọ rẹ?)
Ki ni orúkọ rẹ
Qual é nome seu
2) Qual é o nome dela?
(Kini orúkọ rẹ̀̀)
Ki ni orúkọ rẹ̀̀
Qual é nome dela
3) Qual é o nome de cada um deles?
(Kini orúkọ wọn?)
Ki ni orúkọ wọn
Qual é nome deles
4) Qual é o meu nome?
(Kini orúkọ mi?)
Ki ni orúkọ mi
Qual é nome meu
5) Qual é o nome de cada um de vocês?
(Kini orúkọ yín?)
Ki ni orúkọ Yín
Qual é nome seus
6) Qual é o nome de cada um de nós?
(Kini orúkọ wa?)
Ki ni orúkọ wa
Qual é nome nosso
Aprenda mais sobre a língua yorubá nos links abaixo e em nossa aula presencial:
http://ieglimeira.blogspot.com
http://profjosebenedito.blogspot.com
Próxima aula presencial de yorùbá: 28/04/2012, das 9 às 12 horas.
Rua Senador Vergueiro, 122, Centro, Limeira-SP.
Olùkọ́ José Benedito de Barros
(Nṣe ibéèrè nlò ọ̀rọ̀ ìṣe “ni”)
1) Qual é o seu nome?
(Kini orúkọ rẹ?)
Ki ni orúkọ rẹ
Qual é nome seu
2) Qual é o nome dela?
(Kini orúkọ rẹ̀̀)
Ki ni orúkọ rẹ̀̀
Qual é nome dela
3) Qual é o nome de cada um deles?
(Kini orúkọ wọn?)
Ki ni orúkọ wọn
Qual é nome deles
4) Qual é o meu nome?
(Kini orúkọ mi?)
Ki ni orúkọ mi
Qual é nome meu
5) Qual é o nome de cada um de vocês?
(Kini orúkọ yín?)
Ki ni orúkọ Yín
Qual é nome seus
6) Qual é o nome de cada um de nós?
(Kini orúkọ wa?)
Ki ni orúkọ wa
Qual é nome nosso
Aprenda mais sobre a língua yorubá nos links abaixo e em nossa aula presencial:
http://ieglimeira.blogspot.com
http://profjosebenedito.blogspot.com
Próxima aula presencial de yorùbá: 28/04/2012, das 9 às 12 horas.
Rua Senador Vergueiro, 122, Centro, Limeira-SP.
Olùkọ́ José Benedito de Barros
sexta-feira, 6 de abril de 2012
Itọ́jú: a essência da espiritualidade africana tradicional está no cuidado
Por José Benedito de Barros
Culto aos orixás, voduns, inkices, eguns; ebós, feitiços, macumbas, mandingas. Estas e outras atividades são comumente atribuídas à espiritualidade tradicional africana. Mas qual é de fato a realidade? Qual e a essência da espiritualidade africana tradicional?
Trata-se de questão difícil, pois a quantidade de maneiras de exercício da espiritualidade entre os africanos tradicionais na África e na diáspora é proporcional à quantidade de povos e culturas africanas. Por isso, neste pequeno texto, pretendemos nos contentar com uma visão sucinta da espiritualidade tradicional africana yorubá. Desde já advertimos que não é nosso intuito esgotar o tema, mas apenas apresentar um breve recorte interpretativo.
Muitos praticantes da espiritualidade africana, notadamente os cultuadores de orixá, muito se preocupam em realizar seus ebós, que consistem em oferendas e sacrifícios aos seus orixás. Pensam com isso estar cuidando de seus orixás. Pois bem, propomos uma outra maneira de entender a questão.
A histórica e cultura yorubá nos mostram que nossa preocupação tem que ser com o cuidado (itọ́jú). Devemos cuidar de nós mesmos, de nossa casa dos membros de nossa família, de nossa comunidade e de nossa sociedade. Devemos ainda cuidar do nosso mundo material (àiyè) e de tudo o que há nele.
1. O cuidado de nós mesmos (orí, ara, ẹ̀mí, ìwà).
Tọ́jú orí rẹ. Cuide de sua cabeça. O orí é nossa cabeça, que compreende tanto a nossa cabeça física quanto nossa cabeça interior (orí inú). No orí estão nossos pensamentos, nossos sentimentos, nossa consciência. Estar com um orí saudável é garantia de reflexões consistentes e tomadas de decisões acertadas. Bons estudos, pesquisas, lazer e cultivo de boas amizades podem ajudar a ter um bom orí.
Tọ́jú ara rẹ. Cuide de seu corpo. O ara é nosso corpo. O cuidado com nosso corpo revela muito do que somos. O cuidado com o corpo envolve, entre outras coisas, a higiene (ìmọ́tótó), a boa alimentação (ounjẹ) e a boa saúde (ìlera).
Tọ́jú ẹ̀mí rẹ. Cuide de seu espírito. O ẹ̀mí é a própria vida representada pela respiração. Aqui não se trata de uma vida qualquer, mas de vida digna, de vida longa, de vida significativa. Cada ser humano precisa descobrir ou escolher uma função para exercer em sua casa (ilé), na sua rua (ìta) na sua família (ìdílé) e na comunidade ou sociedade (ẹgbẹ́). Cuidar do ẹ̀mí significa cultivar hábitos pessoais e sociais saudáveis, que conservem e prolonguem a existência individual e coletiva.
Tọ́jú ìwà rẹ. Cuide de suas maneiras, de seu caráter. Ter um bom comportamento é fundamental. De nada adianta rituais religiosos bem feitos, grandes conhecimentos adquiridos com a educação escolar, se o caráter é ruim, se as maneiras são deselegantes. Precisamos cultivar o ìwàrere (bom caráter), o ìwà-pẹ̀lẹ́ (gentileza), o ìwà-ọ̀run (virtude) e ìwà mímọ́ (requinte, elegância, qualidade). Precisamos evitar o ìwà-àìmọ́ (comportamento sujo), ìwà ìbàjẹ́ (corrupção, mau comportamento) e o ìwà-búrurú (mau caráter).
2. O cuidade de nossa família, da comunidade e da sociedade (ilé, ìdílé, ìta e ẹgbẹ́)
Tọ́jú ilé rẹ. Cuide de sua casa. Ilé é a casa, tanto o espaço de convivência quanto a família (ìdílé). Na família há o pai (bàbá), a mãe (iyá), o avô bàbánlá, a avó (iyánlá) e filhos (àwọn ọmọ). Há ainda os outros parentes (arás). Na casa, pais e mães têm a obrigação de cuidar bem de seus filhos. Os filhos devem honrar pai e mãe e, quando for necessário, também cuidar deles.
Tọ́jú ìta àti ẹgbẹ́ rẹ. Cuide de sua rua e de sua comunidade ou sociedade. Se cuidarmos bem de nós mesmos, de nossa casa e de nossa família, estaremos prontos para enfrentar os problemas da rua e de nossos vizinhos (ìta) bem como os da comunidade ou sociedade (ẹgbẹ́).
3. O cuidado do planeta (àiyè)
Tọ́jú àiyè tiwa. Cuide de nosso planeta terra. O “àiyè” é nosso mundo material, enquanto que “ọ̀run” é o mundo espiritual. Lutar pelo àiyè deve ser preocupação de todos. Cuidar de nossa casa maior, o ambiente onde vivemos é tarefa das mais importantes e urgentes. Não cuidar de nossa casa maior é comprometer nossa própria sobrevivência enquanto seres humanos.
Esperamos ter contribuído com alguns elementos para refletir sobre a espiritualidade tradicional africana. Procuraremos futuramente desenvolver com maior profundidade as questões aqui esboçadas.
José Benedito de Barros, Mestre em Educação (Unesp, Rio Claro, SP, Brasil)
Olùkọ́ ti èdè yorùbá
Culto aos orixás, voduns, inkices, eguns; ebós, feitiços, macumbas, mandingas. Estas e outras atividades são comumente atribuídas à espiritualidade tradicional africana. Mas qual é de fato a realidade? Qual e a essência da espiritualidade africana tradicional?
Trata-se de questão difícil, pois a quantidade de maneiras de exercício da espiritualidade entre os africanos tradicionais na África e na diáspora é proporcional à quantidade de povos e culturas africanas. Por isso, neste pequeno texto, pretendemos nos contentar com uma visão sucinta da espiritualidade tradicional africana yorubá. Desde já advertimos que não é nosso intuito esgotar o tema, mas apenas apresentar um breve recorte interpretativo.
Muitos praticantes da espiritualidade africana, notadamente os cultuadores de orixá, muito se preocupam em realizar seus ebós, que consistem em oferendas e sacrifícios aos seus orixás. Pensam com isso estar cuidando de seus orixás. Pois bem, propomos uma outra maneira de entender a questão.
A histórica e cultura yorubá nos mostram que nossa preocupação tem que ser com o cuidado (itọ́jú). Devemos cuidar de nós mesmos, de nossa casa dos membros de nossa família, de nossa comunidade e de nossa sociedade. Devemos ainda cuidar do nosso mundo material (àiyè) e de tudo o que há nele.
1. O cuidado de nós mesmos (orí, ara, ẹ̀mí, ìwà).
Tọ́jú orí rẹ. Cuide de sua cabeça. O orí é nossa cabeça, que compreende tanto a nossa cabeça física quanto nossa cabeça interior (orí inú). No orí estão nossos pensamentos, nossos sentimentos, nossa consciência. Estar com um orí saudável é garantia de reflexões consistentes e tomadas de decisões acertadas. Bons estudos, pesquisas, lazer e cultivo de boas amizades podem ajudar a ter um bom orí.
Tọ́jú ara rẹ. Cuide de seu corpo. O ara é nosso corpo. O cuidado com nosso corpo revela muito do que somos. O cuidado com o corpo envolve, entre outras coisas, a higiene (ìmọ́tótó), a boa alimentação (ounjẹ) e a boa saúde (ìlera).
Tọ́jú ẹ̀mí rẹ. Cuide de seu espírito. O ẹ̀mí é a própria vida representada pela respiração. Aqui não se trata de uma vida qualquer, mas de vida digna, de vida longa, de vida significativa. Cada ser humano precisa descobrir ou escolher uma função para exercer em sua casa (ilé), na sua rua (ìta) na sua família (ìdílé) e na comunidade ou sociedade (ẹgbẹ́). Cuidar do ẹ̀mí significa cultivar hábitos pessoais e sociais saudáveis, que conservem e prolonguem a existência individual e coletiva.
Tọ́jú ìwà rẹ. Cuide de suas maneiras, de seu caráter. Ter um bom comportamento é fundamental. De nada adianta rituais religiosos bem feitos, grandes conhecimentos adquiridos com a educação escolar, se o caráter é ruim, se as maneiras são deselegantes. Precisamos cultivar o ìwàrere (bom caráter), o ìwà-pẹ̀lẹ́ (gentileza), o ìwà-ọ̀run (virtude) e ìwà mímọ́ (requinte, elegância, qualidade). Precisamos evitar o ìwà-àìmọ́ (comportamento sujo), ìwà ìbàjẹ́ (corrupção, mau comportamento) e o ìwà-búrurú (mau caráter).
2. O cuidade de nossa família, da comunidade e da sociedade (ilé, ìdílé, ìta e ẹgbẹ́)
Tọ́jú ilé rẹ. Cuide de sua casa. Ilé é a casa, tanto o espaço de convivência quanto a família (ìdílé). Na família há o pai (bàbá), a mãe (iyá), o avô bàbánlá, a avó (iyánlá) e filhos (àwọn ọmọ). Há ainda os outros parentes (arás). Na casa, pais e mães têm a obrigação de cuidar bem de seus filhos. Os filhos devem honrar pai e mãe e, quando for necessário, também cuidar deles.
Tọ́jú ìta àti ẹgbẹ́ rẹ. Cuide de sua rua e de sua comunidade ou sociedade. Se cuidarmos bem de nós mesmos, de nossa casa e de nossa família, estaremos prontos para enfrentar os problemas da rua e de nossos vizinhos (ìta) bem como os da comunidade ou sociedade (ẹgbẹ́).
3. O cuidado do planeta (àiyè)
Tọ́jú àiyè tiwa. Cuide de nosso planeta terra. O “àiyè” é nosso mundo material, enquanto que “ọ̀run” é o mundo espiritual. Lutar pelo àiyè deve ser preocupação de todos. Cuidar de nossa casa maior, o ambiente onde vivemos é tarefa das mais importantes e urgentes. Não cuidar de nossa casa maior é comprometer nossa própria sobrevivência enquanto seres humanos.
Esperamos ter contribuído com alguns elementos para refletir sobre a espiritualidade tradicional africana. Procuraremos futuramente desenvolver com maior profundidade as questões aqui esboçadas.
José Benedito de Barros, Mestre em Educação (Unesp, Rio Claro, SP, Brasil)
Olùkọ́ ti èdè yorùbá
sábado, 31 de março de 2012
Curso de yorubá 2012: Ẹ̀kọ́ mẹ́rin - Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi
Orin Dafidi 23 (Orí Kẹ́talélogún)
1. Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi; èmi kì yíò ṣe alaíní.
2. Ó mú mi dùbúlẹ̀ nínú pápá-оkо tútù; o mú mi lọ ṣi ìhà omi dídákẹ́ rọ́rọ́.
3. Ó tù ọkàn mi lara; o mú mi lọ nípa ọ̀nà òdòdó nítorí orúkọ rẹ̀.
4. Nítòótọ, bí mo tilẹ̀ nrìn láàrín àfonífòjì òjijì ikú èmi ki yíò bẹ̀ru ibi kan; nítorí ti Ìwọ pẹ̀lú mi; ọ̀gọ rẹ̀ ati ọ̀pà rẹ̀ nwọn ntù mi nínú.
5. Ìwọ tẹ́ tábìlì oúnjẹ silẹ̀ níwájú mi ní ojú àwọn ọ̀tá mi; ìwọ dà oróró si mi ní orí; aago mi si kún akúnwọsilẹ̀.
Ìtọ́ka sí ìparí – Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi »
10.16.11 | Àpẹẹrẹ: àgùntàn, Olùṣọ́, Olúwa, Psalm 23 | Ẹ̀ka: Ìretí-Ayọ̀ (ònkọ́wé) |Èsì kan
http://www.abeokuta.org/yoruba/
Tradução
Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi
(O senhor é meu pastor)
Orin Dafidi 23 (Orí Kẹ́talélogún)
(Salmo 23, da versão bíblica hebraica; Salmo 22 da versão católica)
Primeiro, apresentaremos a versão em yorubá; depois, a versão do texto bíblico (“Bíblia Sagrada”) da 34ª edição publicado pela Editora Ave Maria. Na sequência, apresentaremos uma versão nossa, fruto de livre pesquisa.
Texto em yorùbá com a versão em português da Editora Ave Maria.
1. Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi; èmi kì yíò ṣe alaíní.
(O Senhor é meu pastor; nada me faltará)
2. Ó mú mi dùbúlẹ̀ nínú pápá-оkо tútù; o mú mi lọ ṣi ìhà omi dídákẹ́ rọ́rọ́.
(Em verdes prados ele me faz repousar; Conduz-me às águas refrescantes)
3. Ó tù ọkàn mi lara; o mú mi lọ nípa ọ̀nà òdòdó nítorí orúkọ rẹ̀.
( Restaura as forças de minha alma; pelos caminhos retos ele me leva, por amor de seu nome.
4. Nítòótọ, bí mo tilẹ̀ nrìn láàrín àfonífòjì òjijì ikú èmi ki yíò bẹ̀ru ibi kan; nítorí ti Ìwọ pẹ̀lú mi; ọ̀gọ rẹ̀ ati ọ̀pà rẹ̀ nwọn ntù mi nínú.
(Ainda que eu atravesse o vale escuro, nada temerei, pois estais comigo; vosso bordão e vosso báculo são o meu amparo)
5. Ìwọ tẹ́ tábìlì oúnjẹ silẹ̀ níwájú mi ní ojú àwọn ọ̀tá mi; ìwọ dà oróró si mi ní orí; aago mi si kún akúnwọsilẹ̀.
(Preparais para mim a mesa à vista de meus inimigos; derramais o perfume sobre minha cabeça; transborda a minha taça)
Texto em yorùbá com versão livre em português
1. Olúwa ní Olùṣọ́ àgùntàn mi; èmi kì yíò ṣe alaíní.
(O Senhor é meu cuidador de ovelhas; eu não serei pessoa necessitada)
2. Ó mú mi dùbúlẹ̀ nínú pápá-оkо tútù; o mú mi lọ ṣi ìhà omi dídákẹ́ rọ́rọ́.
(Ele conduziu-me para descansar em verdes pastos; ele conduz-me junto às águas às águas que acalmam)
3. Ó tù ọkàn mi lara; o mú mi lọ nípa ọ̀nà òdòdó nítorí orúkọ rẹ̀.
( Ele alivia meu espírito em meu ser; Ele me faz ir pelo caminho da justiça por causa de seu nome).
4. Nítòótọ, bí mo tilẹ̀ nrìn láàrín àfonífòjì òjijì ikú èmi ki yíò bẹ̀ru ibi kan; nítorí ti Ìwọ pẹ̀lú mi; ọ̀gọ rẹ̀ ati ọ̀pà rẹ̀ nwọn ntù mi nínú.
(Verdadeiramente, se eu, de fato, estiver atravessando o vale da sombra da morte eu não terei medo de nenhum mal; porque você está comigo; seu bastão e seu cajado estão me aliviando)
5. Ìwọ tẹ́ tábìlì oúnjẹ silẹ̀ níwájú mi ní ojú àwọn ọ̀tá mi; ìwọ dà oróró si mi ní orí; aago mi si kún akúnwọsilẹ̀.
(Você preparou uma mesa com comida à minha frente à vista de meus inimigos; você derramou perfume em minha cabeça; minha taça cheia transborda)
Vocabulário:
Aago – copo, taça, xícara, relógio, hora.
Àfonífòjì – vale, planície.
Àgúntàn – ovelha.
Akúnwọsilẹ̀ – cheio até a borda, transbordante.
Alaíní – pessoa necessitada, indigente. A grafia correta é aláìní.
Àwọn – eles, elas.
Bẹ̀ru – temer, ter medo.
Bí – se.
Dà – derramar, despejar.
Dùbúlẹ̀ – deitar.
Dídákẹ́ rọ́rọ́ – resfrescante, que acalma.
Èmi – eu.
Ibi – mal.
Ìhà – lado,lombo, região.
Ikú – morte.
Ìwọ - você.
Kan – um, coração.
Kì – não. O mesmo significado de “kò”.
Kún – abundar, cheio, encher.
Láàrín = Ni áàrín – no meio de, entre.
Lara = ni ara – no corpo, no ser humano, na pessoa humana.
Lọ - ir.
Mi – eu, mim, a mim, meu.
Mo – eu.
Mú – levar, conduzir.
N – gerúndio; nrìn: andando, caminhando, encharcando, umedecendo.
Ní – em.
Nínú – dentro, no interior.
Nítòótọ - verdadeiramente.
Nítorí – porque, por causa de.
Níwájú – diante, à frente.
Ntù - conduzindo, refrescando, confortando, aliviando
Nwọn = wọn – eles, elas.
O – você. No texto acima o “o” apareceu algumas vezes. A grafia está incorreta: deveria estar escrito “ó”, que significa ele ou ela.
Ó – ele ou ela.
Òdòdó – justiça, verdade, siceridade, equidade. Grafia correta: òdodo.
Ọ̀gọ - bastão.
Òjijì – sombra.
Ojú – vista.
Ọkàn – coração, espírito.
Olùṣọ́ – cuidador.
Olúwa – senhor, mestre.
Omi – água.
Ọ̀nà – caminho.
Ọ̀pà – cajado, bengala.
Orí - cabeça
Orin – cantiga, música, salmo.
Oróró – perfume, óleo, azeite.
Orúkọ - nome.
Ọ̀tá – inimigo.
Oúnjẹ - alimento, comida, refeição.
Pápá-оkо – prado, pasto, pastagem.
Pẹ̀lú – com, e.
Rẹ̀ – seu.
Si – para, em direção a.
Silẹ̀ – para baixo.
Ṣe – fazer, agir, realizar, ser.
Ṣi – abrir, descobrir.
Tábìlì – mesa.
Tẹ́ – colocar, arrumar, preparar.
Ti – ter, já, forma abreviada de àti.
Tilẹ̀ – de fato, entretanto, atacar, no chão.
Tù – conduzir, refrescar, confortar, aliviar.
Tútù – frio, fresco, úmido, verde.
Yíò – marca de futuro. O mesmo significado de “máa”.
http://www.abeokuta.org/yoruba/
segunda-feira, 26 de março de 2012
Curso de yorubá 2012: Ẹ̀kọ́ mẹ́ta: Orações de negação
Orações de negação
N kò wọṣọ funfun. (Eu não vesti roupa branca)
O kò wọ̀ àkẹtẹ̀ àwọ̀ Oronbó. (Você não usou chapéu de cor laranja)
Kò mu omi dudu. (Ele não bebeu café)
A kò jẹ góba àwọ̀ pupa. (Nós não comemos goiaba de cor vermelha)
Ẹ kò rà èso àwọ̀ aró. (Vocês não compraram fruta de cor azul)
Wọn kò tà àwọn mọ́tò àwọ̀iyeye. (Eles não venderam os carros de cor amarela)
Exercícios de verificação
I – Passar do yorubá para o português.
1. Kunlé máa lọ sọ́jà lòní. (Kunlé ira ao mercado hoje)
2. Kunlé kò ní í lọ sọ́jà lòní. (Kunlé não irá ao mercado hoje)
3. Wọn njẹ ìrẹ́sì. (Eles estão comendo arroz)
4. Wọn kò njẹ ìrẹ́sì. (Eles não estão comendo arroz)
5. Ó mu omi ẹ̀rọ. (Ele bebeu água de torneira)
6. Kò mu omi ẹ̀rọ. (Ele não bebeu água de torneira)
7. Jàgùdà máa jalè lọ̀la. (O ladrão roubará amanhã)
8. Jàgùdà kò ní í jalè lọ̀la. (O ladrão não roubará amanhã)
9. Mo lọ sọ́jà ní áàárọ̀. (Eu fui ao mercado de manhã)
10. N kò lọ sọ́jà ní áàárọ̀. (Eu não fui ao mercado de manhã)
II – Passar do português para o yorubá.
1. Eu não fui ao mercado. (N kò lọ sọ́jà)
2. Você não comprou arroz vermelho. (O kò rà ìrẹ́sì pupa)
3. Ela não comeu goiaba branca. (Kò jẹ góba funfun)
4. Nós não usamos roupa verde. (A kò wọṣọ ọdọ eso)
5. Vocês não estão tomando café. (Ẹ kò nmu omi dudu)
6. Elas não irão à festa amanhã. (Wọn kò ní í lọ sọdún lọ̀la)
Vocabulário:
Ààárọ̀ = manhã.
Àkẹtẹ̀ = chapéu
Aró = azul.
Àwọ̀ = cor
Àwọ̀iyeye = cor amarela
Èso = fruta.
Funfun = branco.
Góba = goiaba.
Kò = não
Wọṣọ = vestir, cobrir-se de roupa.
Ìrẹ́sì – arroz
Jàgùdà = ladrão
Jalè = roubar
Jẹ = comer
Kò ní í lọ = Ele não irá
L´ = ni
Láàárọ̀ = de manhã
Lọ̀la = amanhã
Lòní = hoje
Lówúrọ̀ = de manhã
Máa = marca de futuro
Mọ́tò = carro
Mu = beber
N = marca de gerúndio. A ação está em curso.
Ní = no, na,em
Ní áàárọ̀ = de manhã
ọdọ eso = verde
ọdún = festa
ọ̀la = amanhã
Omi dudu = agua preta, café.
Omi ẹ̀rọ = água de torneira
N kò wọṣọ funfun. (Eu não vesti roupa branca)
O kò wọ̀ àkẹtẹ̀ àwọ̀ Oronbó. (Você não usou chapéu de cor laranja)
Kò mu omi dudu. (Ele não bebeu café)
A kò jẹ góba àwọ̀ pupa. (Nós não comemos goiaba de cor vermelha)
Ẹ kò rà èso àwọ̀ aró. (Vocês não compraram fruta de cor azul)
Wọn kò tà àwọn mọ́tò àwọ̀iyeye. (Eles não venderam os carros de cor amarela)
Exercícios de verificação
I – Passar do yorubá para o português.
1. Kunlé máa lọ sọ́jà lòní. (Kunlé ira ao mercado hoje)
2. Kunlé kò ní í lọ sọ́jà lòní. (Kunlé não irá ao mercado hoje)
3. Wọn njẹ ìrẹ́sì. (Eles estão comendo arroz)
4. Wọn kò njẹ ìrẹ́sì. (Eles não estão comendo arroz)
5. Ó mu omi ẹ̀rọ. (Ele bebeu água de torneira)
6. Kò mu omi ẹ̀rọ. (Ele não bebeu água de torneira)
7. Jàgùdà máa jalè lọ̀la. (O ladrão roubará amanhã)
8. Jàgùdà kò ní í jalè lọ̀la. (O ladrão não roubará amanhã)
9. Mo lọ sọ́jà ní áàárọ̀. (Eu fui ao mercado de manhã)
10. N kò lọ sọ́jà ní áàárọ̀. (Eu não fui ao mercado de manhã)
II – Passar do português para o yorubá.
1. Eu não fui ao mercado. (N kò lọ sọ́jà)
2. Você não comprou arroz vermelho. (O kò rà ìrẹ́sì pupa)
3. Ela não comeu goiaba branca. (Kò jẹ góba funfun)
4. Nós não usamos roupa verde. (A kò wọṣọ ọdọ eso)
5. Vocês não estão tomando café. (Ẹ kò nmu omi dudu)
6. Elas não irão à festa amanhã. (Wọn kò ní í lọ sọdún lọ̀la)
Vocabulário:
Ààárọ̀ = manhã.
Àkẹtẹ̀ = chapéu
Aró = azul.
Àwọ̀ = cor
Àwọ̀iyeye = cor amarela
Èso = fruta.
Funfun = branco.
Góba = goiaba.
Kò = não
Wọṣọ = vestir, cobrir-se de roupa.
Ìrẹ́sì – arroz
Jàgùdà = ladrão
Jalè = roubar
Jẹ = comer
Kò ní í lọ = Ele não irá
L´ = ni
Láàárọ̀ = de manhã
Lọ̀la = amanhã
Lòní = hoje
Lówúrọ̀ = de manhã
Máa = marca de futuro
Mọ́tò = carro
Mu = beber
N = marca de gerúndio. A ação está em curso.
Ní = no, na,em
Ní áàárọ̀ = de manhã
ọdọ eso = verde
ọdún = festa
ọ̀la = amanhã
Omi dudu = agua preta, café.
Omi ẹ̀rọ = água de torneira
sexta-feira, 23 de março de 2012
Curso de yorubá 2012: Ẹ̀kọ́ méjì
Exercícios de verificação - ọ̀kan
I – Passar do português para o yorubá.
1. Eu fui ao mercado. Mo lọ sọ́jà.
2.Você está comprando feijão preto. O nrà ẹwà dudu.
3. Ela vai comer abóbora hoje. Ó máa jẹ elégéde lòní.
4. Nós acabamos de acordar. A ṣẹ̀ṣẹ̀ jí ni.
5. Vocês estão andando rápido. Ẹ nrìn kíákíá.
6. Elas chegarão amanhã. Wọn máa dé lọ̀la.
7. Babatunde chorou. Babatunde ké.
8. Kunlé e Tunjí estão trabalhando na fazenda. Kunlé áti Tunjí nṣiṣẹ́ loko.
9. O médico chegará logo. Oníṣègùn máa dé kíákíá.
10. Ominilé comeu canjica. Ominilé jẹ àgbàdo funfun.
II – Passar do yorubá para o português
1. Kunlé máa lọ sọ́jà lòní. Kunlé vai ao mercado hoje.
2. Mo máa rà ọ̀gẹ̀dẹ̀ àti ìbẹpẹ. Eu vou comprar banana e mamão.
3. Wọn njẹ ìrẹ́sì. Eles estão comendo arroz.
4. A ti ṣiṣẹ́ lòní. Nós já trabalhamos hoje.
5. Ó mu omi ẹ̀rọ. Ele bebeu água de torneira.
6. O rà tábìlì méjì. Você comprou duas mesas.
7. Jàgùdà máa jalè lọ̀la. O ladrão roubará amanhã.
8. Ẹ njó púpọ̀. Eles estão dançando muito.
9. Mo lọ sọ́jà ní áàárọ̀. Eu fui ao mercado de manhã.
10. Ó nhó oronbó. Você está descascando laranja.
Vocabulário:
Áàárọ̀ = manhã
Àgbàdo = milho
Àgbàdo funfun = milho branco, canjica
Àti = e, com.
Dé = chegar
Elégéde = abóbora
Ẹ̀wà Dudu = feijão preto
Hó = descascar
Ìbẹpẹ = mamão
Ìgbàdo = o mesmo que àgbàdo
Ìrẹ́sì – arroz
Jàgùdà = ladrão
Jalè = roubar
Jẹ = comer
Jí = acordar
Jó = dançar
Ké = chorar
Kíákíá = rapidamente, logo
L´ = ni
Láàárọ̀ = de manhã
Loko = ní oko = na fazenda
Lọ̀la = amanhã
Lòní = hoje
Lówúrọ̀ = de manhã
Máa = marca de futuro
Méjì = dois, duas.
Mu = beber
N = marca de gerúndio. A ação está em curso.
Ní = no, na,em
Ní áàárọ̀ = de manhã
Ní òwúrọ̀ = de manhã
ọ̀gẹ̀dẹ̀ = banana
Oko = fazenda
ọ̀la = amanhã
Omi ẹ̀rọ = água de torneira
Òní = hoje
Oníṣègùn = médico
Oronbó = laranja; o mesmo que ọsàn.
Púpọ̀ = muito
Rà = comprar
Rìn = andar
Sáré = correr
Ṣẹ̀ṣẹ̀ = recentemente, acabar de, logo agora
Ṣiṣẹ́ = trabalhar
Sọ́jà = ao mercado. O mesmo que sí ọ́jà
Tábìlì = mesa.
Ti = já (marca de pretérito)
I – Passar do português para o yorubá.
1. Eu fui ao mercado. Mo lọ sọ́jà.
2.Você está comprando feijão preto. O nrà ẹwà dudu.
3. Ela vai comer abóbora hoje. Ó máa jẹ elégéde lòní.
4. Nós acabamos de acordar. A ṣẹ̀ṣẹ̀ jí ni.
5. Vocês estão andando rápido. Ẹ nrìn kíákíá.
6. Elas chegarão amanhã. Wọn máa dé lọ̀la.
7. Babatunde chorou. Babatunde ké.
8. Kunlé e Tunjí estão trabalhando na fazenda. Kunlé áti Tunjí nṣiṣẹ́ loko.
9. O médico chegará logo. Oníṣègùn máa dé kíákíá.
10. Ominilé comeu canjica. Ominilé jẹ àgbàdo funfun.
II – Passar do yorubá para o português
1. Kunlé máa lọ sọ́jà lòní. Kunlé vai ao mercado hoje.
2. Mo máa rà ọ̀gẹ̀dẹ̀ àti ìbẹpẹ. Eu vou comprar banana e mamão.
3. Wọn njẹ ìrẹ́sì. Eles estão comendo arroz.
4. A ti ṣiṣẹ́ lòní. Nós já trabalhamos hoje.
5. Ó mu omi ẹ̀rọ. Ele bebeu água de torneira.
6. O rà tábìlì méjì. Você comprou duas mesas.
7. Jàgùdà máa jalè lọ̀la. O ladrão roubará amanhã.
8. Ẹ njó púpọ̀. Eles estão dançando muito.
9. Mo lọ sọ́jà ní áàárọ̀. Eu fui ao mercado de manhã.
10. Ó nhó oronbó. Você está descascando laranja.
Vocabulário:
Áàárọ̀ = manhã
Àgbàdo = milho
Àgbàdo funfun = milho branco, canjica
Àti = e, com.
Dé = chegar
Elégéde = abóbora
Ẹ̀wà Dudu = feijão preto
Hó = descascar
Ìbẹpẹ = mamão
Ìgbàdo = o mesmo que àgbàdo
Ìrẹ́sì – arroz
Jàgùdà = ladrão
Jalè = roubar
Jẹ = comer
Jí = acordar
Jó = dançar
Ké = chorar
Kíákíá = rapidamente, logo
L´ = ni
Láàárọ̀ = de manhã
Loko = ní oko = na fazenda
Lọ̀la = amanhã
Lòní = hoje
Lówúrọ̀ = de manhã
Máa = marca de futuro
Méjì = dois, duas.
Mu = beber
N = marca de gerúndio. A ação está em curso.
Ní = no, na,em
Ní áàárọ̀ = de manhã
Ní òwúrọ̀ = de manhã
ọ̀gẹ̀dẹ̀ = banana
Oko = fazenda
ọ̀la = amanhã
Omi ẹ̀rọ = água de torneira
Òní = hoje
Oníṣègùn = médico
Oronbó = laranja; o mesmo que ọsàn.
Púpọ̀ = muito
Rà = comprar
Rìn = andar
Sáré = correr
Ṣẹ̀ṣẹ̀ = recentemente, acabar de, logo agora
Ṣiṣẹ́ = trabalhar
Sọ́jà = ao mercado. O mesmo que sí ọ́jà
Tábìlì = mesa.
Ti = já (marca de pretérito)
terça-feira, 13 de março de 2012
Curso yorubá 2012: Ẹ̀kọ́ ọkan
Orin
Orin 1: Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko
Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko (Eu estou vindo realizar trabalho na fazenda)
Mo nbọ̀ yá, mo nbọ̀ yá. (Eu estou vindo com licença, com prontidão)
Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko (Eu estou vindo realizar trabalho na fazenda)
Mo nbọ̀ yá, mo nbọ̀ yá. (Eu estou vindo com licença, com prontidão)
Nota: “ṣe” ou “ṣẹ”? Consultando o vocabulário yorùbá de Eduardo Napoleão, tirei minhas dúvidas
A palavra “ṣe” (Xê) significa “fazer, construir, desempenhar, guiar. Criar, fabricar, instituir, mandar, reder.
A palavra “ṣẹ” (Xé) significa acontecer, ocorrer, vir a ser, fazer-se, realizar.
Como se vê, é possível usar uma ou outra palavra, com o sentido de fazer ou realizar. A versão do orin trabalhada em nosso curso no ano de 2011 registra a palavra “ṣẹ”. Por isso resolvemos corrigir o texto.
Pronomes:
Coloquial Formal Português
Mo, Èmi = Eu
O, Ìwọ = Você
Ó, Òun = Ele/Ela
A, Àwa = Nós
Ẹ, Ẹ̀yin = Vocês
Wọn, Àwọn = Eles/Elas
Frase afirmativa com verbos de ação:
1) A ação está ocorrendo agora (presente)
Mo njẹ àkàrà (Eu estou comendo àkàrajé).
2) A ação já ocorreu (passado)
O mu omi (Você bebeu água)
O ti mu omi (Você já bebeu água)
O mu omi l´ánàá (Você bebeu água ontem).
3) A ação ocorrerá (futuro)
A máa dúpẹ́ púpọ̀ (Nós agradeceremos muito / Nós vamos agradecer muito).
Observação quanto à conjugação de verbos no presente e no passado. Observe as construções seguintes:
Eu agradeço a você: Mo dúpẹ́ o.
Eu agradeci a você: Mo dúpẹ́ o.
Veja que utiliza-se a mesma sentença (Mo dúpẹ́ o) para se referir a uma ação no presente ou no passado. Para se saber se a sentença se refere ao presente ou ao passado é necessário estar atento ao contexto ou então utilizar-se da preposição “ti” ou de algum advérbio de tempo (l´ánàá = ontem, l´àárọ̀ = de manhã).
Conjugue os seguintes verbos de ação no presente, no passado e no futuro.
Abrir: ṣi; Agradecer: dúpẹ́; Almoçar (jẹun ọ̀sán); Comprar: rà; Cantar (Kọrin)
Orin 2: Orin: Agbe lo l´aro
Agbe ló l´aró
Agbe ló l´aró
Kìí ráhùn aro
Àlùkò ló l´osùn
Kìí ráhùn osùn
Lékèélékèé ló l` ẹfun
Kìí ráhùn ẹfun
ọ̀ṣun lékèé o dá mi o.
Káwa má ráhùn ire - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọmọ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn owó - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọlà - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn Ẹ̀kọ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ayọ̀ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ifẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọ̀rẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn Ẹ̀rọ̀ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ilé - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ounjẹ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn aláàfíà - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn àfo - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn iṣẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ṣire - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọ́dún - Àṣẹ!
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu (Quando algo cai e quebra revela-se o segredo de seu interior)
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu o o (Quando algo cai e quebra revela-se o segredo de seu interior)
B´ẹyin ba balẹ̀ (Quando o ovo cai no chão)
Pẹ a tú ka o (se despedaça)
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
B´ẹyin ba balẹ̀
Pẹ a tú ka o
Gẹ̀lẹ̀dẹ́ re o, awo àgbaàgba. (Aqui está Gẹ̀lẹ̀dẹ́, o segredo das sábias).
1) N´ílé ọ̀rẹ́ (Na casa de um amigo)
KÚNLÉ - Ẹ kúùròlẹ́ Mà.
MÀMÁ TÚNJI - ÒO, kúùrọ̀lẹ́. Báwo ni nǹkan?
KÚNLÉ - Dáadáa ni. Ẹ jọ̀ọ́ mà. Túnjí ǹkọ́? Ṣé ó wà n´lé?
MÀMÁ TÚNJI – Rárá, kó si ǹ´lé. Ó lọ sọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ ẹ̀ Délé.
KÚNLÉ - Kò burú, mo máa padà wá. Ẹ ṣé, ó dàbọ̀ Mà.
MÀMÁ TÚNJÍ – Kò tọ́pẹ́. Ó dàbọ̀.
Tradução:
K – Boa noite senhora.
M – Boa noite. Como vão as coisas?
K – Bem. Por favor, senhora. Onde está Tunji? Ele está em casa?
M – Não, ele não está em casa. Ele foi à casa do amigo dele, o Dele.
K – Sem problemas, eu retornarei. Obrigado, até logo senhora.
M – Não há de que. Até logo.
2) Báwo ni Sànyà? (Como vai Sanya?)
KÚNLÉ: Báwo ni Sànyà?
SÀNYÀ: Dáadaa ni. Ẹ káalẹ́.
KÚNLÉ: Oo, káalẹ́. Ẹgbọ́n ẹ dá?
SÀNYÀ: Wọ̀n kò ì tí ì dé.
KÚNLÉ: Kò burú, máa pàda wá lọ́la.
SÀNYÀ: Kò burú. Ẹ ṣé, ó dàárọ̀.
KÚNLÉ: O ṣé, ó dàárọ̀.
Tradução
K – Como vai Sànyà?
S – Bem. Boa noite.
K – Boa noite. Seu irmão mais velho, onde ele está?
S – Ele não retornou.
K – Sem problemas, eu retornarei amanhã.
S – Sem problemas. Obrigado, boa noite.
K – Obrigado, boa noite.
3) Ìkíni àti ìpàdé (Saudações e encontros/reuniões)
Dúpẹ́: Ẹ káàárọ Sà.
Bàbá Dúpẹ́: káàárọ, pẹ̀lẹ́. Ṣé dáadáa l’o jí?
Dúpẹ́: A Dúpẹ́, Sà.
Bàbá Dúpẹ́: Ṣé o ti jẹun?
Dúpẹ́: Rárá Sà. Mo ṣẹ̀ṣẹ̀ jí ni.
Bàbá Dúpẹ́: Tètè lọ jẹun. Èmi ń lọ síbi iṣẹ́. Mi ò ní í pẹ́ dé.
Dúpẹ́: Kò burú Sà. Ó dàbọ̀ Sà.
Bàbá Dúpẹ́: Ó dàbọ̀.
Tradução
D – Bom dia senhor.
B – Bom dia, olá. Você levantou bem?
D. Sim, obrigado, senhor.
B – Você já comeu?
D – Não, senhor. Eu acabei de me levantar.
B – Vá comer rápido. Eu estou indo para o trabalho. Eu não quero voltar atrasado para casa.
D – Sem problemas, senhor. Até logo senhor.
B – Até logo.
4) Sísọ̀rọ̀ nípa ènìyàn
(Falando a respeito de pessoas)
Kúnlé (K) retorna no dia seguinte e encontra Túnjí (T):
K: Túnjí, báwo ni nǹkan?
T: Dáadáa ni. Jọ̀wọ́ má bínú.
K: Níbo l´o lọ lálẹ́ àná. Mo wá sí ilé ẹ lẹ́ẹ̀mejì lálẹ́ àná.
T: Mo gbọ́ bẹ́ẹ̀. Mo lọ rí ọmọ kíláàsì mi kan ni.
K: Ki l´orúkọ ẹ̀?
T: Kimberly.
K: Ọmọ ìlú ibo ni?
T: Ọmọ ìlú Amẹ́ríkà ni, ṣùgbọ́n ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní yunifásístì ti Ìbàdàn nísisìyí. Àwọn ẹbi ẹ̀ ń gbé ní New York.
K: Ṣé a lè jìjọ lọ kí i lọ́la?
T: Bóyá.
Tradução
K – Túnjí, como vão as coisas?
T – Bem. Por favor, não me aborreça.
K – Aonde você foi ontem à noite? Eu estive em sua casa duas vezes ontem à noite.
T – Eu ouvi isso. Eu fui ver minha colega de classe.
K – Qual é o nome dela?
T – Kimberly.
K – Qual é a nacionalidade dela?
T – Ela é cidadã norte americana,mas ela tornou-se aluna da universidade de Ibadan agora. Seus familiares moram em New York.
K – Será que podemos ir juntos visitá-la amanhã?
T – Talvez.
Vocabulário
Àṣẹ: assim seja.
Ire – sorte.
ọmọ - filho.
Owó – dinheiro.
ọlà – prosperidade, riqueza.
Ẹ̀kọ́ – conhecimento, sabedoria, lição.
Ayọ̀ – alegria.
Ifẹ́ – amor.
ọ̀rẹ́ – amigo.
Ẹ̀rọ̀ – Calma, realização, harmonia
Ilé – casa, moradia.
Ounjẹ - alimento, comida.
Aláàfíà – paz, saúde, bem estar completo.
Àfo – abertura, oportunidade de emprego, vaga.
Iṣẹ́ – trabalho, ocupação, emprego.
Ṣire – divertimento, festa.
ọ́dún – festa.
Referências Bibliográficas
NAPOLEÃO, Eduardo. Vocabulário yorùbá. Rio de Janeiro, Pallas, 2010.
SÀLÁMÌ, Síkírù. Cânticos dos orixás na África. são Paulo> Editora Oduduwa, 1991.
Orin 1: Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko
Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko (Eu estou vindo realizar trabalho na fazenda)
Mo nbọ̀ yá, mo nbọ̀ yá. (Eu estou vindo com licença, com prontidão)
Mo nbọ̀ ṣẹ iṣẹ́ l´oko (Eu estou vindo realizar trabalho na fazenda)
Mo nbọ̀ yá, mo nbọ̀ yá. (Eu estou vindo com licença, com prontidão)
Nota: “ṣe” ou “ṣẹ”? Consultando o vocabulário yorùbá de Eduardo Napoleão, tirei minhas dúvidas
A palavra “ṣe” (Xê) significa “fazer, construir, desempenhar, guiar. Criar, fabricar, instituir, mandar, reder.
A palavra “ṣẹ” (Xé) significa acontecer, ocorrer, vir a ser, fazer-se, realizar.
Como se vê, é possível usar uma ou outra palavra, com o sentido de fazer ou realizar. A versão do orin trabalhada em nosso curso no ano de 2011 registra a palavra “ṣẹ”. Por isso resolvemos corrigir o texto.
Pronomes:
Coloquial Formal Português
Mo, Èmi = Eu
O, Ìwọ = Você
Ó, Òun = Ele/Ela
A, Àwa = Nós
Ẹ, Ẹ̀yin = Vocês
Wọn, Àwọn = Eles/Elas
Frase afirmativa com verbos de ação:
1) A ação está ocorrendo agora (presente)
Mo njẹ àkàrà (Eu estou comendo àkàrajé).
2) A ação já ocorreu (passado)
O mu omi (Você bebeu água)
O ti mu omi (Você já bebeu água)
O mu omi l´ánàá (Você bebeu água ontem).
3) A ação ocorrerá (futuro)
A máa dúpẹ́ púpọ̀ (Nós agradeceremos muito / Nós vamos agradecer muito).
Observação quanto à conjugação de verbos no presente e no passado. Observe as construções seguintes:
Eu agradeço a você: Mo dúpẹ́ o.
Eu agradeci a você: Mo dúpẹ́ o.
Veja que utiliza-se a mesma sentença (Mo dúpẹ́ o) para se referir a uma ação no presente ou no passado. Para se saber se a sentença se refere ao presente ou ao passado é necessário estar atento ao contexto ou então utilizar-se da preposição “ti” ou de algum advérbio de tempo (l´ánàá = ontem, l´àárọ̀ = de manhã).
Conjugue os seguintes verbos de ação no presente, no passado e no futuro.
Abrir: ṣi; Agradecer: dúpẹ́; Almoçar (jẹun ọ̀sán); Comprar: rà; Cantar (Kọrin)
Orin 2: Orin: Agbe lo l´aro
Agbe ló l´aró
Agbe ló l´aró
Kìí ráhùn aro
Àlùkò ló l´osùn
Kìí ráhùn osùn
Lékèélékèé ló l` ẹfun
Kìí ráhùn ẹfun
ọ̀ṣun lékèé o dá mi o.
Káwa má ráhùn ire - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọmọ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn owó - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọlà - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn Ẹ̀kọ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ayọ̀ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ifẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọ̀rẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn Ẹ̀rọ̀ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ilé - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ounjẹ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn aláàfíà - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn àfo - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn iṣẹ́ - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ṣire - Àṣẹ!
Káwa má ráhùn ọ́dún - Àṣẹ!
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu (Quando algo cai e quebra revela-se o segredo de seu interior)
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu o o (Quando algo cai e quebra revela-se o segredo de seu interior)
B´ẹyin ba balẹ̀ (Quando o ovo cai no chão)
Pẹ a tú ka o (se despedaça)
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
Pẹ-ntúka awo ògúlùtu
B´ẹyin ba balẹ̀
Pẹ a tú ka o
Gẹ̀lẹ̀dẹ́ re o, awo àgbaàgba. (Aqui está Gẹ̀lẹ̀dẹ́, o segredo das sábias).
1) N´ílé ọ̀rẹ́ (Na casa de um amigo)
KÚNLÉ - Ẹ kúùròlẹ́ Mà.
MÀMÁ TÚNJI - ÒO, kúùrọ̀lẹ́. Báwo ni nǹkan?
KÚNLÉ - Dáadáa ni. Ẹ jọ̀ọ́ mà. Túnjí ǹkọ́? Ṣé ó wà n´lé?
MÀMÁ TÚNJI – Rárá, kó si ǹ´lé. Ó lọ sọ́dọ̀ ọ̀rẹ́ ẹ̀ Délé.
KÚNLÉ - Kò burú, mo máa padà wá. Ẹ ṣé, ó dàbọ̀ Mà.
MÀMÁ TÚNJÍ – Kò tọ́pẹ́. Ó dàbọ̀.
Tradução:
K – Boa noite senhora.
M – Boa noite. Como vão as coisas?
K – Bem. Por favor, senhora. Onde está Tunji? Ele está em casa?
M – Não, ele não está em casa. Ele foi à casa do amigo dele, o Dele.
K – Sem problemas, eu retornarei. Obrigado, até logo senhora.
M – Não há de que. Até logo.
2) Báwo ni Sànyà? (Como vai Sanya?)
KÚNLÉ: Báwo ni Sànyà?
SÀNYÀ: Dáadaa ni. Ẹ káalẹ́.
KÚNLÉ: Oo, káalẹ́. Ẹgbọ́n ẹ dá?
SÀNYÀ: Wọ̀n kò ì tí ì dé.
KÚNLÉ: Kò burú, máa pàda wá lọ́la.
SÀNYÀ: Kò burú. Ẹ ṣé, ó dàárọ̀.
KÚNLÉ: O ṣé, ó dàárọ̀.
Tradução
K – Como vai Sànyà?
S – Bem. Boa noite.
K – Boa noite. Seu irmão mais velho, onde ele está?
S – Ele não retornou.
K – Sem problemas, eu retornarei amanhã.
S – Sem problemas. Obrigado, boa noite.
K – Obrigado, boa noite.
3) Ìkíni àti ìpàdé (Saudações e encontros/reuniões)
Dúpẹ́: Ẹ káàárọ Sà.
Bàbá Dúpẹ́: káàárọ, pẹ̀lẹ́. Ṣé dáadáa l’o jí?
Dúpẹ́: A Dúpẹ́, Sà.
Bàbá Dúpẹ́: Ṣé o ti jẹun?
Dúpẹ́: Rárá Sà. Mo ṣẹ̀ṣẹ̀ jí ni.
Bàbá Dúpẹ́: Tètè lọ jẹun. Èmi ń lọ síbi iṣẹ́. Mi ò ní í pẹ́ dé.
Dúpẹ́: Kò burú Sà. Ó dàbọ̀ Sà.
Bàbá Dúpẹ́: Ó dàbọ̀.
Tradução
D – Bom dia senhor.
B – Bom dia, olá. Você levantou bem?
D. Sim, obrigado, senhor.
B – Você já comeu?
D – Não, senhor. Eu acabei de me levantar.
B – Vá comer rápido. Eu estou indo para o trabalho. Eu não quero voltar atrasado para casa.
D – Sem problemas, senhor. Até logo senhor.
B – Até logo.
4) Sísọ̀rọ̀ nípa ènìyàn
(Falando a respeito de pessoas)
Kúnlé (K) retorna no dia seguinte e encontra Túnjí (T):
K: Túnjí, báwo ni nǹkan?
T: Dáadáa ni. Jọ̀wọ́ má bínú.
K: Níbo l´o lọ lálẹ́ àná. Mo wá sí ilé ẹ lẹ́ẹ̀mejì lálẹ́ àná.
T: Mo gbọ́ bẹ́ẹ̀. Mo lọ rí ọmọ kíláàsì mi kan ni.
K: Ki l´orúkọ ẹ̀?
T: Kimberly.
K: Ọmọ ìlú ibo ni?
T: Ọmọ ìlú Amẹ́ríkà ni, ṣùgbọ́n ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní yunifásístì ti Ìbàdàn nísisìyí. Àwọn ẹbi ẹ̀ ń gbé ní New York.
K: Ṣé a lè jìjọ lọ kí i lọ́la?
T: Bóyá.
Tradução
K – Túnjí, como vão as coisas?
T – Bem. Por favor, não me aborreça.
K – Aonde você foi ontem à noite? Eu estive em sua casa duas vezes ontem à noite.
T – Eu ouvi isso. Eu fui ver minha colega de classe.
K – Qual é o nome dela?
T – Kimberly.
K – Qual é a nacionalidade dela?
T – Ela é cidadã norte americana,mas ela tornou-se aluna da universidade de Ibadan agora. Seus familiares moram em New York.
K – Será que podemos ir juntos visitá-la amanhã?
T – Talvez.
Vocabulário
Àṣẹ: assim seja.
Ire – sorte.
ọmọ - filho.
Owó – dinheiro.
ọlà – prosperidade, riqueza.
Ẹ̀kọ́ – conhecimento, sabedoria, lição.
Ayọ̀ – alegria.
Ifẹ́ – amor.
ọ̀rẹ́ – amigo.
Ẹ̀rọ̀ – Calma, realização, harmonia
Ilé – casa, moradia.
Ounjẹ - alimento, comida.
Aláàfíà – paz, saúde, bem estar completo.
Àfo – abertura, oportunidade de emprego, vaga.
Iṣẹ́ – trabalho, ocupação, emprego.
Ṣire – divertimento, festa.
ọ́dún – festa.
Referências Bibliográficas
NAPOLEÃO, Eduardo. Vocabulário yorùbá. Rio de Janeiro, Pallas, 2010.
SÀLÁMÌ, Síkírù. Cânticos dos orixás na África. são Paulo> Editora Oduduwa, 1991.
Assinar:
Postagens (Atom)
